Hai Vạn Dặm Dưới Đáy Biển (Vingt mille lieues sous les mers) của nhà văn Jules Verne xuất bản năm 1870 là một trong những kiệt tác khoa học viễn tưởng kinh điển nhất của nền văn học thế giới, mở ra cho người đọc cả một thế giới đại dương bao la, kỳ thú nhưng cũng đầy hiểm nguy.
Câu chuyện bắt đầu vào năm 1866, khi những tin đồn về một “con quái vật biển khổng lồ” liên tục tấn công các tàu thuyền trên khắp thế giới gây xôn xao dư luận. Chính phủ Mỹ quyết định cử một hải đoàn đi săn lùng con quái vật này. Giáo sư sinh vật học Pierre Aronnax cùng người phụ tá trung thành Conseil và thợ săn cá voi tài ba Ned Land tham gia chuyến hành trình. Tuy nhiên, trong một cuộc đụng độ dữ dội, họ bị hất văng xuống biển và phát hiện ra sự thật kinh ngạc: con quái vật ấy thực chất là tàu ngầm Nautilus — một cỗ máy tối tân chạy bằng năng lượng điện, vượt xa mọi công nghệ loài người thời bấy giờ.
Chủ nhân của tàu Nautilus là Thuyền trưởng Nemo, một người đàn ông tài năng kiệt xuất, thông tuệ bác học nhưng lại mang trong lòng mối hận sâu sắc với xã hội loài người. Vì bất mãn với sự bất công, áp bức và chiến tranh trên đất liền, Nemo đã quyết định từ bỏ thế giới loài người, thu mình cùng các thủy thủ đoàn xuống sống trọn vẹn dưới lòng đại dương.
Dưới sự “giam giữ” nhưng đầy trân trọng của Nemo, ba vị khách bất đắc dĩ đã dấn thân vào một hành trình thám hiểm chưa từng có. Con số “hai vạn dặm” trong nhan đề tác phẩm không phải là độ sâu của đáy biển, mà là quãng đường dài hơn 80.000 km mà tàu Nautilus đã đi qua dưới lòng các đại dương trên Trái Đất. Họ đã cùng nhau săn bắn trong những khu rừng san hô ngầm, khám phá các mỏ ngọc trai trù phú ở Ấn Độ Dương, đặt chân lên lục địa Atlantis huyền thoại đã bị nhấn chìm từ ngàn năm trước, và thậm chí chinh phục cả vùng băng giá Nam Cực.
Bên cạnh những cảnh đẹp mãn nhãn của thủy cung, chuyến đi cũng tràn ngập những khoảnh khắc sinh tử nghẹt thở. Đoàn người đã phải đối mặt với nguy cơ cạn kiệt oxy khi tàu bị mắc kẹt giữa các tảng băng Nam Cực, tham gia cuộc chiến tàn khốc với đàn bạch tuộc khổng lồ, và chứng kiến những trận đụng độ đẫm máu giữa tàu Nautilus với các tàu chiến trên mặt biển.
Cái hay vượt thời đại của tác phẩm nằm ở tư duy dự báo khoa học phi thường của Jules Verne. Vào thời điểm cuốn sách ra đời, con người chưa hề có tàu ngầm hiện đại hay năng lượng điện hóa. Tác giả đã mô tả chính xác từ hệ thống bình lặn, nguồn năng lượng chiết xuất từ nước biển, cho đến cấu trúc hoàn chỉnh của một tàu ngầm nguyên tử sau này. Tác phẩm không chỉ là khúc ca ca ngợi khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người, mà còn là bản trường ca đầy trầm tư về tình yêu tự do và nỗi cô đơn nhân thế.