Kinh phương thực nghiệm lục là một tác phẩm y học cổ truyền Trung Hoa, tập hợp những kinh nghiệm lâm sàng trong việc vận dụng các phương thuốc kinh điển để chẩn đoán và điều trị bệnh. Tác phẩm gắn liền với kinh nghiệm hành y của danh y Tào Dĩnh Phủ, được môn nhân Khương Tá Cảnh biên tập, bổ sung các nghiệm án và lời bình, nhằm làm sáng tỏ giá trị thực tiễn của những phương thuốc được ghi chép trong Thương hàn luận và Kim quỹ yếu lược của Trương Trọng Cảnh.
Điểm nổi bật của cuốn sách là cách trình bày lý luận y học thông qua những trường hợp điều trị thực tế. Thay vì chỉ giải thích thành phần, công năng và chủ trị của từng phương thuốc, tác phẩm đi sâu vào quá trình nhận định bệnh chứng, phân tích triệu chứng, xem xét mạch tượng, xác định bệnh cơ và lựa chọn phép trị. Qua đó, người đọc có thể thấy rõ cách các nguyên tắc biện chứng luận trị được vận dụng trong thực hành lâm sàng.
Nội dung sách đề cập đến nhiều chứng bệnh khác nhau, từ những bệnh thuộc ngoại cảm như phát nhiệt, ố hàn, đau đầu, ho suyễn đến các chứng bệnh liên quan đến tỳ vị, khí huyết, đàm ẩm, táo kết và những tình trạng bệnh lý phức tạp. Các nghiệm án được sắp xếp theo từng phương thuốc, tiêu biểu như Quế chi thang, Ma hoàng thang, Cát căn thang, Bạch hổ thang, Đại thừa khí thang, Tiểu kiến trung thang, Đại hãm hung thang và nhiều kinh phương khác.
Thông qua mỗi trường hợp, tác giả không chỉ ghi lại biểu hiện bệnh lý và phương thuốc đã sử dụng mà còn trình bày diễn biến sau điều trị, sự thay đổi của triệu chứng và những nhận xét về hiệu quả của phép trị. Một số bệnh án còn phản ánh quá trình điều chỉnh phương thuốc khi bệnh tình chuyển biến, giúp người đọc hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa bệnh cơ, chứng trạng và việc lựa chọn bài thuốc.
Một giá trị đáng chú ý của Kinh phương thực nghiệm lục là tinh thần coi trọng thực chứng trong y học cổ truyền. Các phương thuốc cổ điển không được trình bày như những công thức cố định, mà luôn gắn với điều kiện sử dụng cụ thể. Cùng một phương thuốc có thể được vận dụng trong những hoàn cảnh bệnh lý khác nhau khi phù hợp với đặc điểm của chứng bệnh. Ngược lại, những bệnh nhân có biểu hiện bên ngoài tương tự nhau chưa chắc đã thích hợp với cùng một phép điều trị. Điều này thể hiện rõ nguyên tắc lấy biện chứng làm cơ sở, lấy phương thuốc làm phương tiện điều trị.
Bên cạnh các bệnh án, tác phẩm còn có nhiều lời bàn của tác giả, môn nhân và các y gia khác. Những nhận xét này góp phần giải thích ý nghĩa của từng phương thuốc, phân tích sự khác biệt giữa các chứng bệnh dễ nhầm lẫn, đồng thời làm rõ những điểm cần chú ý khi sử dụng kinh phương. Chính sự kết hợp giữa bệnh án và lời bình đã tạo nên nét đặc sắc của cuốn sách, giúp người đọc tiếp cận cả kinh nghiệm điều trị lẫn phương pháp tư duy của người thầy thuốc.
Đặc biệt, tác phẩm cho thấy sự phong phú trong việc sử dụng liều lượng và phối hợp dược vị. Nhiều trường hợp ghi chép khá cụ thể về thành phần bài thuốc, lượng dùng, cách sắc uống và diễn biến sau khi dùng thuốc. Đây là những tư liệu có giá trị đối với việc tìm hiểu lịch sử vận dụng kinh phương, cũng như nghiên cứu sự phát triển của kinh nghiệm điều trị trong y học cổ truyền Trung Hoa.
Không chỉ là tập hợp những phương thuốc và bệnh án, Kinh phương thực nghiệm lục còn phản ánh một phương pháp học tập y học dựa trên sự kết hợp giữa đọc kinh điển, quan sát lâm sàng và đúc kết kinh nghiệm. Qua từng trang sách, người đọc có thể nhận thấy cách các y gia kế thừa lý luận của Trương Trọng Cảnh, đồng thời vận dụng và kiểm nghiệm những lý luận ấy qua thực tiễn chữa bệnh.
Với nội dung phong phú, hệ thống bệnh án cụ thể và nhiều lời bình có chiều sâu chuyên môn, Kinh phương thực nghiệm lục là tài liệu tham khảo hữu ích dành cho những người nghiên cứu, học tập và thực hành y học cổ truyền, đặc biệt là những ai quan tâm đến Thương hàn luận, Kim quỹ yếu lược và phương pháp vận dụng kinh phương trong lâm sàng. Tác phẩm cũng mang giá trị tư liệu đối với việc tìm hiểu lịch sử y học, tư tưởng biện chứng luận trị và kinh nghiệm hành nghề của các danh y Trung Hoa.
Lời nói đầu
Quyển Thượng
1. Chứng Quế chi thang
Chứng Quế chi thang kỳ 1
Chứng Quế chi thang kỳ 2
Chứng Quế chi thang kỳ 3
Chứng Quế chi thang kỳ 4 (phụ lục nghiệm án của môn nhân)
Chứng Quế chi thang kỳ 5 (phụ lục nghiệm án của môn nhân)
Chứng Quế chi thang kỳ 6 (phụ lục nghiệm án của môn nhân)
2. Chứng Ma hoàng thang
Chứng Ma hoàng thang kỳ 1
Chứng Ma hoàng thang kỳ 2
Chứng Ma hoàng thang kỳ 3
Chứng Ma hoàng thang kỳ 4
3. Chứng Cát căn thang
Chứng Cát căn thang kỳ 1
Chứng Cát căn thang kỳ 2
Chứng Cát căn thang kỳ 3
Chứng Cát căn thang kỳ 4 (phụ chép nghiệm án môn nhân trị)
4. Chứng Bạch hổ thang
Chứng Bạch hổ thang kỳ 1
Chứng Bạch hổ thang kỳ 2
Chứng Bạch hổ thang kỳ 3 (phụ chép nghiệm án môn nhân)
5. Chứng Ma hoàng Hạnh nhân Cam thảo Thạch cao thang
Chứng Ma hoàng Hạnh nhân Cam thảo Thạch cao thang kỳ 1
Chứng Ma hoàng Hạnh nhân Cam thảo Thạch cao thang kỳ 2
Chứng Ma hoàng Hạnh nhân Cam thảo Thạch cao thang kỳ 3 (phụ chép nghiệm án môn nhân)
Chứng Ma hoàng Hạnh nhân Cam thảo Thạch cao thang kỳ 4 (phụ chép nghiệm án môn nhân)
6. Chứng Cát căn Hoàng liên Hoàng cầm thang
Chứng Cát căn Hoàng liên Hoàng cầm thang, trường hợp thứ nhất (kèm nghiệm án của môn nhân)
Chứng Cát căn Hoàng liên Hoàng cầm thang, trường hợp thứ hai (kèm nghiệm án của môn nhân)
Chứng Cát căn Hoàng liên Hoàng cầm thang, trường hợp thứ ba
7. Chứng Đại thừa khí thang
Chứng Đại thừa khí thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Đại thừa khí thang, trường hợp thứ hai
Chứng Đại thừa khí thang, trường hợp thứ ba
Chứng Đại thừa khí thang, trường hợp thứ tư
Chứng Đại thừa khí thang, trường hợp thứ năm
8. Chứng Tiểu thừa khí thang
9. Chứng Điều vị thừa khí thang
Kết thượng quyển
Quyển trung
10. Chứng Quế chi nhị Ma hoàng nhất thang
Chứng Quế chi nhị Ma hoàng nhất thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Quế chi nhị Ma hoàng nhất thang, trường hợp thứ hai, kèm nghiệm án của môn nhân
11. Chứng Quế chi Ma hoàng các bán thang
12. Chứng Quế chi gia Đại hoàng thang
13.Chứng Bạch hổ gia Quế chi thang
14. Chứng Ma hoàng Phụ tử Cam thảo thang, kèm nghiệm án của môn nhân
15. Chứng Tiểu thanh long thang, kèm nghiệm án của môn nhân
16. Chứng Xạ can Ma hoàng thang
17. Chứng Linh cam Ngũ vị gia Khương Tân Bán hạ Hạnh nhân thang
18. Chứng Tạo giáp hoàn
Chứng Tạo giáp hoàn, trường hợp thứ nhất
Chứng Tạo giáp hoàn, trường hợp thứ hai
Chứng Tạo giáp hoàn, trường hợp thứ ba
Chứng Tạo giáp hoàn, trường hợp thứ tư
19. Chứng Trạch tả thang
20. Chứng Quế chi gia Long cốt Mẫu lệ thang
Chứng Quế chi gia Long cốt Mẫu lệ thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Quế chi gia Long cốt Mẫu lệ thang, trường hợp thứ hai
21. Chứng Chích cam thảo thang
Chứng Chích cam thảo thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Chích cam thảo thang, trường hợp thứ hai
Chứng Chích cam thảo thang, trường hợp thứ ba
22. Chứng Tiểu kiến trung thang
Chứng Tiểu kiến trung thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Tiểu kiến trung thang, trường hợp thứ hai
23. Chứng Đương quy kiến trung thang
24. Chứng Hoàng kỳ kiến trung thang, kèm nghiệm án của môn nhân
25. Chứng Thược dược Cam thảo thang
Chứng Thược dược Cam thảo thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Thược dược Cam thảo thang, trường hợp thứ hai, kèm nghiệm án của môn nhân
Trung quyển kết phần một
26. Chứng Đại hãm hung thang
Chứng Đại hãm hung thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Đại hãm hung thang, trường hợp thứ hai
27. Chứng Đào hạch thừa khí thang
Chứng Đào hạch thừa khí thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Đào hạch thừa khí thang, trường hợp thứ hai
Chứng Đào hạch thừa khí thang, trường hợp thứ ba (phụ liệt nghiệm án của môn nhân)
28. Chứng Để đương thang
Chứng Để đương thang, trường hợp thứ nhất
Chứng Để đương thang, trường hợp thứ hai
Chứng Để đương thang, trường hợp thứ ba
29. Chứng Để đương hoàn
30. Chứng Bạch đầu ông thang
31. Chứng dùng Trư đảm trấp đạo
32. Chứng Ma tử nhân hoàn
Kết quyển trung, phần hai
Quyển hạ
33. Thần chí hoảng hốt
34. Trường ung
Trường ung, trường hợp thứ nhất
Trường ung, trường hợp thứ hai
Trường ung, trường hợp thứ ba
35. Phế ung
Phế ung, trường hợp thứ nhất
Phế ung, trường hợp thứ hai
36. Huyền ẩm
Huyền ẩm, trường hợp thứ nhất
Huyền ẩm, trường hợp thứ hai
37. Bôn đồn
Bôn đồn, trường hợp thứ nhất
Bôn đồn, trường hợp thứ hai, kèm nghiệm án của môn nhân.
38. Lịch tiết
39. Sau hãn gây hư
40. Thái dương chuyển Dương minh
Thái dương chuyển Dương minh, trường hợp thứ nhất
Thái dương chuyển Dương minh, trường hợp thứ hai
Thái dương chuyển Dương minh, trường hợp thứ ba
Thái dương chuyển Dương minh, trường hợp thứ tư
41. Bệnh Dương minh mùa nắng
42. Bệnh Dương minh sau sinh
43. Dương minh đại thực
44. Dương minh chiến hãn
45. Dương minh nôn nhiều
46. Dương minh tân dịch kiệt
47. Dương minh chảy máu cam
Kết hạ quyển
